Cari hareket nedir? Cari işlem ne demek, hangi kayıt borç yazılır
Cari hareket, bir müşteri ya da tedarikçinin cari hesabını etkileyen her tek kayıttır: vadeli satış, tahsilat, iade, iskonto, vadeli alış, ödeme, çek, devir ya da virman. Her hareket tarih, açıklama ve tutarla borç ya da alacak sütununa yazılır ve carinin bakiyesini değiştirir. Günlük dildeki cari işlem ise peşin kapanmayıp “hesaba yazılan” alışveriştir; kayda geçtiği anda bir cari hareket olur.
Bakiye bir sonuçtur, hareketler onun sebebi. “Bu müşteri neden 14.000 borçlu görünüyor?” sorusunun cevabı hep hareket listesindedir — yeter ki her kayıt doğru sütuna, doğru açıklamayla girilmiş olsun.
Cari hareket, cari hesap, bakiye ve ekstre: dört kavramın yeri
Bu dört kelime birbirine karışır; aralarındaki ilişki basittir:
- Cari hesap — bir müşteri ya da tedarikçi için açılan hesabın kendisi (kart + kayıtlar). Ayrıntı: cari hesap nedir.
- Cari hareket — o hesaba yazılan her tek satır. Bu sayfanın konusu.
- Cari bakiye — bütün hareketler toplandıktan sonra kalan net rakam ve yönü. Ayrıntı: cari bakiye nedir.
- Cari ekstre — bir carinin seçilen tarih aralığındaki hareketlerinin devirle birlikte dökümü. Ayrıntı: cari ekstre nedir.
Hangi işlem cari harekettir, hangi sütuna yazılır?
Aşağıdaki tablo hareketi sizin defterinizden okur. Borç sütunu karşı tarafın size olan borcunu artıran ya da sizin ona olan borcunuzu azaltan kayıtlardır; alacak sütunu bunun tersidir.
| Hareket | Sütun | Ne olur? |
|---|---|---|
| Vadeli satış | Borç | Müşteri size borçlanır; tutar tahsil edilene kadar hesapta durur. |
| Tahsilat (nakit, havale, kart) | Alacak | Müşterinin borcu azalır; ödeme şekli açıklamaya yazılır. |
| Müşteri iadesi | Alacak | Ayrı satır olarak, iade edilen faturanın numarasıyla işlenir. |
| İskonto / fiyat farkı | Alacak | Müşteri lehine düzeltme; sözlü kalırsa mutabakatta fark çıkar. |
| Müşteriden alınan çek/senet | Alacak | Borcu kapatır; karşılıksız çıkarsa aynı tutar borç olarak geri yazılır. |
| Vadeli alış (tedarikçi) | Alacak | Tedarikçiye borçlanırsınız; tedarikçi hesabı alacak bakiye verir. |
| Tedarikçiye ödeme | Borç | Tedarikçiye olan borcunuz azalır. |
| Devir (açılış bakiyesi) | Borç ya da alacak | Önceki dönemden kalan net bakiye, hesabın ilk satırı. |
| Virman | Bir caride borç, ötekinde alacak | Para el değiştirmeden bakiye bir cariden ötekine aktarılır. |
Kısa kural: müşteri tarafında satış borç, para gelişi alacaktır; tedarikçi tarafında alış alacak, para çıkışı borçtur. Aynı firma hem müşteriniz hem tedarikçinizse iki yönlü hareketler tek kartta toplanır ve bakiye net durumu verir; iki ayrı kart açmak mutabakatı zorlaştırır.
Cari olmayan hareketler
Her para hareketi cari hareket değildir. Kasa ya da banka hesabını etkileyip hiçbir müşteri veya tedarikçiyle ilgisi olmayan kayıtlar cariye yazılmaz:
- Parası anında alınan perakende satış (doğrudan kasa girişi).
- Kira, elektrik, yakıt gibi masraflar — bir tedarikçiye vadeli borçlanmıyorsanız.
- Kasadan bankaya para yatırma, bankadan nakit çekme (kendi hesaplarınız arası).
- Ortağın işletmeye koyduğu ya da çektiği para (ortak cari hesabı ayrı tutulmuyorsa).
Bu kayıtları bir cariye “Diğer” adıyla yazmak, o cariyi şişirir ve gerçek alacak toplamını bozar.
Örnek: bir haftanın cari hareketleri
Bir oto yedek parça satıcısının 13–17 Ekim haftası. Üç müşteri ve bir tedarikçi; her satır bir cari hareket:
| Tarih | Cari | Hareket | Borç | Alacak | Carinin yeni bakiyesi |
|---|---|---|---|---|---|
| 13.10 | Usta Servis (müşteri) | Vadeli satış — fren balatası, fatura 2207 | 6.800 ₺ | 11.300 ₺ (B) | |
| 13.10 | Parça A.Ş. (tedarikçi) | Vadeli alış — fatura P-5541 | 24.000 ₺ | 24.000 ₺ (A) | |
| 14.10 | Kaya Oto (müşteri) | Tahsilat — havale | 5.000 ₺ | 2.750 ₺ (B) | |
| 15.10 | Usta Servis (müşteri) | İade — 2 takım balata, fatura 2207 | 1.600 ₺ | 9.700 ₺ (B) | |
| 16.10 | Parça A.Ş. (tedarikçi) | Ödeme — havale | 15.000 ₺ | 9.000 ₺ (A) | |
| 17.10 | Demir Filo (müşteri) | Tahsilat — çek, vade 15.12 | 12.000 ₺ | 0 ₺ |
Haftanın sonunda tek bakışta: müşterilerden 17.000 ₺ tahsilat geldi (5.000 havale + 12.000 çek), tedarikçiye 15.000 ₺ ödendi, yeni vadeli satış 6.800 ₺, vadeli alış 24.000 ₺. Demir Filo’nun bakiyesi sıfırlandı ama ödeme çekle geldiği için tahsilat 15 Aralık’ta kesinleşir — çek karşılıksız çıkarsa 12.000 ₺ yeniden borç hareketi olarak yazılır (çek senet takibi). Usta Servis’in iadesi faturayı değiştirerek değil, ayrı satırla işlendiği için ekstresinde hem satış hem iade görünür.
İyi bir cari hareket kaydının beş alanı
- Tarih — işlemin gerçekleştiği gün (malın çıktığı, paranın geldiği gün), kaydın girildiği gün değil.
- Cari — tek ve doğru kart; vergi numarası ya da telefonla aranarak seçilmiş.
- Açıklama ve belge no — fatura, irsaliye, dekont ya da çek numarası. Altı ay sonra hareketin ne olduğunu tek bu satır anlatır.
- Tutar ve yön — borç mu alacak mı; KDV dahil tutar.
- Vade ya da ödeme şekli — satışsa vadesi, tahsilatsa nakit/havale/kart/çek. Vadeye göre izleme tahsilat ve vade takibi sayfasında.
Yanlış cari hareket nasıl düzeltilir?
Hata iki türlüdür: yanlış tutar ya da yanlış cari. İkisinde de soru aynıdır — bu hareket karşı tarafa bir ekstreyle gitti mi?
- Gitmediyse (aynı gün fark ettiniz): kaydı düzeltin ya da silip doğrusunu girin.
- Gittiyse ya da ay kapandıysa: silmeyin. Ters yönde bir düzeltme satırı yazın (“14.10 havale yanlış cariye işlenmişti, düzeltme”) ve doğru cariye yeni hareket girin. Böylece karşı tarafın elindeki eski döküm ile sizin defteriniz arasındaki fark açıklamada görünür; mutabakatta “bu satır nereden çıktı” tartışması yaşanmaz.
- Bakiye bir cariden ötekine taşınacaksa (müşterinin borcunu başka bir firma üstlendi): bu bir hata değil, cari virman hareketidir.
Cari Takip uygulamasında hareketler
Cari Takip Programı: Muhasebe’de Özet ekranındaki para girişi ve para çıkışı düğmeleriyle tahsilatı ya da ödemeyi ilgili cariye kaydedersiniz; carinin bakiyesi kendiliğinden yeniden hesaplanır. Hareketler sekmesi bütün carilerdeki kayıtları tarih sırasıyla listeler — günün ya da haftanın hareket raporu yerine geçer. Özet ekranında dönemin Giren, Çıkan ve Net tutarı ile toplam Alacağım ve Borcum ayrı durur. Tek bir carinin hareketlerini Cariler sekmesinden o kişiye girerek görür, ekstresini PDF olarak paylaşırsınız.
En iyi cari takip uygulaması hangisi?
Tek bir “en iyi” yok; seçim fatura kesip kesmediğinize ve işi telefondan mı yürüttüğünüze bağlı. Yalnız müşteri ve tedarikçi borç-alacağını, tahsilatı ve ekstreyi telefondan izleyecekseniz cariye özel bir uygulama yeter; e-Fatura kesmeniz gerekiyorsa ön muhasebe programı gerekir. Kısa özet:
| Seçenek | Kime uygun | Platform | e-Fatura |
|---|---|---|---|
| Cari Takip Programı: Muhasebe (Ofisx) | Telefondan müşteri ve tedarikçi borç-alacak, tahsilat, vade, kasa ve çek-senet takibi isteyen esnaf ve küçük işletme | Android, iPhone (TR App Store), web paneli | Yok (kartta e-fatura bilgileri tutulur) |
| AKINSOFT Cari Takip | Yalnız cari kart açıp borç-alacak girmek isteyen, en sade uygulamayı arayan kullanıcı | iPhone (App Store TR) | Mağaza açıklamasında yok |
| DEFTER | İşletme cari hesabıyla birlikte gelir-gider ve kişisel bütçeyi de aynı yerde tutmak isteyen | iPhone (App Store TR), defter.net | Mağaza açıklamasında yok |
| Paraşüt | e-Fatura/e-Arşiv kesmesi gereken ve ön muhasebeyi mali müşaviriyle birlikte yürüten KOBİ | Web, iPhone, Android | Var (e-Fatura, e-Arşiv, e-SMM) |
| Excel veya kağıt defter | Birkaç düzine cari ve az hareketle, önce düzeni kurmak isteyen | Bilgisayar / kağıt | Yok |
Sekiz seçeneğin ayrıntılı karşılaştırması (Logo İşbaşı, Bizim Hesap, FlexHesap dahil) en iyi cari hesap takip uygulamaları sayfasında.
Sık sorulan sorular
Cari hareket nedir?
Cari hareket, bir müşteri ya da tedarikçinin cari hesabını etkileyen her tek kayıttır: vadeli satış, tahsilat, iade, iskonto, vadeli alış, ödeme, çek, devir ya da virman. Her hareket tarih, açıklama ve tutarla borç ya da alacak sütununa yazılır ve carinin bakiyesini değiştirir.
Cari işlem ne demek?
Günlük dilde “cari işlem”, peşin kapanmayıp bir kişinin ya da firmanın hesabına yazılan alışveriştir: “cariye yaz” denen satış veya alış. Muhasebede ise bu işlemlerin her biri bir cari hareket olarak kaydedilir. Not: “cari işlemler hesabı” ödemeler dengesinde ülkeler arası mal ve hizmet akışını anlatan farklı bir makroekonomi kavramıdır.
Peşin satış cari harekete girer mi?
Genelde hayır: parası o an kasaya giren perakende satış cariye yazılmaz, doğrudan kasa girişidir. Ama bir firmaya faturalı peşin satış yapıyorsanız ve ekstresinde görünsün istiyorsanız, satışı borç, aynı gün tahsilatı alacak olarak iki satır işleyebilirsiniz; bakiye sıfırda kalır.
Cari hareket ile ekstre arasındaki fark ne?
Hareket tek kayıttır; ekstre, bir carinin belirli tarihler arasındaki bütün hareketlerinin devir bakiyesiyle birlikte sıralanmış dökümüdür. Ekstre hareketlerden üretilir — cari ekstre nedir.
Yanlış girilen cari hareket silinmeli mi?
Aynı gün ve henüz kimseye ekstre gönderilmemişse düzeltmek ya da silmek sorun olmaz. Ekstre paylaşıldıysa ya da ay kapandıysa, yanlış kaydı silmek yerine ters yönde bir düzeltme satırı yazın; karşı tarafın elindeki döküm ile sizin defteriniz aynı kalır, mutabakatta fark açıklanabilir.
Cari hareket raporu nedir?
Belirli bir dönemde tüm carilerde yapılan hareketlerin tarih sırasıyla listesidir: o gün, hafta ya da ay kimden ne tahsil edildi, kime ne ödendi, hangi satışlar veresiye kaldı. Tek bir carinin dökümü ekstre, tüm carilerin dökümü hareket raporudur.
Cari bilgiler ne demek?
Bir müşteri ya da tedarikçinin kartında duran tanımlayıcı bilgilerdir: unvan, yetkili, telefon, adres, vergi dairesi ve vergi numarası. Hareketler bu karta bağlanır; aynı firmaya iki kart açılırsa hareketler bölünür ve bakiye yanlış çıkar.
Son güncelleme: 2026-10-21. Muhasebe kaydı ve vergi sonuçları için mali müşavirinize danışın.
Uygulamanın içi
Para girişi ve çıkışı kaydı, hareket listesi ve carinin güncel bakiyesi.
Her hareket doğru cariye, doğru yöne
Tahsilatı ve ödemeyi telefondan kaydedin; bakiye kendiliğinden güncellensin, haftanın hareketleri tek listede görünsün.
Ücretsiz deneme ile başlanır; deneme bitince devam etmek için Pro abonelik gerekir.