Ortalama vade hesaplama: çek, fatura ve cari hesap için formül, örnek ve Excel
Ortalama vade, farklı tarihlerde ödenecek birden fazla tutarın (çek, senet, fatura, taksit) tutarlarına göre ağırlıklandırılmış ortalama ödeme günüdür. Formül: ortalama vade (gün) = Σ(tutar × gün) ÷ Σ tutar. Gün, baz tarihten (genelde bugün) vade tarihine kadar geçen süredir; bulunan gün sayısı baz tarihe eklenince ortalama vade tarihi çıkar.
Üç çek veriyorsunuz, tedarikçi “ortalama 60 gün olsun” diyor; ya da müşterinin beş açık faturasını tek tarihe bağlamak istiyorsunuz. İkisinde de soru aynı: bu tutarlar tek bir ödeme olsaydı hangi gün ödenirdi?
Ortalama vade hesaplayıcı
Tutarları ve vade tarihlerini girin; hesaplayıcı ağırlıklı ortalama gün sayısını ve tarihi verir. Örnek değerler aşağıdaki çek örneğiyle aynıdır. Hesap tarayıcınızda yapılır, hiçbir yere gönderilmez.
| Tutar (₺) | Vade tarihi |
|---|---|
Ortalama vade formülü
Her kalemin ağırlığı tutarıdır. Bu yüzden basit ortalama (günleri toplayıp kalem sayısına bölmek) ancak tutarlar eşitse doğru sonuç verir.
- Gün = vade tarihi − baz tarih
- Ortalama vade (gün) = Σ(tutar × gün) ÷ Σ tutar
- Ortalama vade tarihi = baz tarih + ortalama vade (gün)
Baz tarih bugünse sonuç “bugünden kaç gün sonra”; fatura tarihiyse “faturadan kaç gün sonra” anlamına gelir. Vadesi geçmiş bir kalem eksi gün olarak girer ve ortalamayı geriye çeker; bu, gecikmiş alacağın tek tarihe bağlanırken hesaba katılması gerektiği anlamına gelir.
Örnek 1: çek ortalama vade hesaplama
Baz tarih 21.10.2026. Bir tedarikçiye üç çek veriliyor:
| Çek | Tutar | Vade | Gün | Tutar × gün |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 20.000 ₺ | 20.11.2026 | 30 | 600.000 |
| 2 | 35.000 ₺ | 20.12.2026 | 60 | 2.100.000 |
| 3 | 15.000 ₺ | 19.01.2027 | 90 | 1.350.000 |
| Toplam | 70.000 ₺ | 4.050.000 |
Ortalama vade = 4.050.000 ÷ 70.000 = 57,86 ≈ 58 gün. Ortalama vade tarihi = 21.10.2026 + 58 gün = 18.12.2026. Günlerin basit ortalaması 60 olurdu; en büyük çekin 60 günde olması ama 30 günlük çekin 90 günlükten büyük olması ortalamayı iki gün öne çekti. Tedarikçi “ortalama 60 gün” dediyse bu demet şartı karşılar; 65 gün isteseydi üçüncü çeki büyütmek ya da ikincinin vadesini uzatmak gerekirdi.
Örnek 2: fatura ve cari hesap ortalama vadesi
Bir müşterinin geçmiş dört faturası ne kadar sürede ödendi? Bu kez gün, fatura tarihinden ödeme tarihine kadar geçen süredir; sonuç “ortalama tahsil süresi”dir.
| Fatura | Tutar | Ödenme süresi (gün) | Tutar × gün |
|---|---|---|---|
| A | 12.000 ₺ | 41 | 492.000 |
| B | 8.000 ₺ | 25 | 200.000 |
| C | 20.000 ₺ | 52 | 1.040.000 |
| D | 10.000 ₺ | 30 | 300.000 |
| Toplam | 50.000 ₺ | 2.032.000 |
2.032.000 ÷ 50.000 = 40,6 gün. Anlaşma 30 gün vadeyse müşteri tutar ağırlıklı olarak yaklaşık 11 gün geç ödüyor; üstelik en büyük fatura (C) en geç ödenen. Bu rakam, yeni siparişte vade ya da açık hesap limiti konuşurken elinizdeki en somut veridir. Açık faturalar için aynı hesabı vade tarihleriyle yaparsanız “bu müşteriden alacağım ortalama hangi gün doluyor” sorusunu cevaplarsınız; kısmi ödenmiş faturada yalnız kalan tutarı kullanın.
Adım adım ortalama vade nasıl hesaplanır?
1. Baz tarihi seçin
Günler hangi tarihten sayılacak? Çek ya da senet ciro ediyor, iskontoya veriyor veya bir alacağı tek tarihe topluyorsanız baz tarih bugündür. Bir faturanın vadesine göre çalışıyorsanız baz tarih fatura tarihidir. Aynı hesapta iki bazı karıştırmayın.
2. Her kalemin vadeye kalan gününü bulun
Her çek, senet ya da fatura için “vade tarihi − baz tarih” farkını gün olarak yazın. 21.10.2026 bazında 20.11.2026 vadeli bir çek 30 gündür. Vadesi geçmiş kalem varsa gün eksi çıkar; ortalamaya eksi olarak girer ve ortalamayı öne çeker.
3. Tutarla günü çarpın
Her satırda tutar × gün yazın. Bu çarpım, kalemin ortalamadaki ağırlığıdır: 35.000 ₺’lik 60 günlük çek, 15.000 ₺’lik 90 günlük çekten ortalamayı daha çok çeker.
4. Çarpımların toplamını tutar toplamına bölün
Ortalama vade (gün) = Σ(tutar × gün) ÷ Σ tutar. Sonucu tam güne yuvarlayın; kuruşlu gün pratikte kullanılmaz.
5. Ortalama vade tarihini bulun
Baz tarihe ortalama gün sayısını ekleyin. Bu tarih, bütün kalemlerin “tek bir çekmiş gibi” ödeneceği tarihtir; karşı tarafa söylerken gün sayısıyla birlikte tarihi de yazın, yanlış anlaşılma kalmasın.
Excel’de ortalama vade hesaplama
Tutarlar A sütununda, vade tarihleri B sütununda, baz tarih F1 hücresinde olsun (Türkçe Excel):
| Ne istiyorsunuz? | Formül |
|---|---|
| Ortalama vade tarihi | =TOPLA.ÇARPIM(A2:A4;B2:B4)/TOPLA(A2:A4) → hücreyi tarih biçimine çevirin |
| Ortalama vade günü | =TOPLA.ÇARPIM(A2:A4;B2:B4-F1)/TOPLA(A2:A4) |
| Tam güne yuvarlanmış tarih | =F1+YUVARLA(TOPLA.ÇARPIM(A2:A4;B2:B4-F1)/TOPLA(A2:A4);0) |
| Tek kalemin günü | =B2-$F$1 (sonucu sayı biçiminde gösterin) |
Birinci formül baz tarihe ihtiyaç duymaz: Excel tarihleri sayı olarak tuttuğu için tarihlerin
tutar ağırlıklı ortalaması doğrudan ortalama vade tarihidir. İngilizce Excel’de SUMPRODUCT, SUM,
ROUND kullanılır ve noktalı virgül yerine virgül yazılır. Satır eklerken aralığı (A2:A4) büyütmeyi unutmak
en sık hatadır; aralığı baştan A2:A200 gibi geniş tutun, boş satırlar sonucu bozmaz.
Ortalama vade nerede kullanılır?
- Çek ve senet pazarlığı: “ortalama 60 gün” şartıyla verilen ya da alınan çek demetinin şartı karşılayıp karşılamadığı. Çek portföyü için: çek senet takibi nasıl yapılır.
- Açık faturaları tek tarihe bağlamak: müşteri “hepsini bir kerede ödeyeyim” dediğinde hangi tarihin adil olduğu.
- Müşterinin ödeme alışkanlığı: geçmiş ödemelerden ortalama tahsil süresi; vade ve limit kararının dayanağı.
- Vade farkı: ortalama vade anlaşılandan uzunsa, önceden konuşulmuş oranla farkın hesabı (vade farkı hesaplama).
- Tedarikçi tarafı: kendi verdiğiniz çeklerin ortalama vadesi, kasanın hangi haftada sıkışacağını gösterir.
Sık yapılan hatalar
- Basit ortalama almak. Günleri toplayıp kalem sayısına bölmek, tutarlar farklıysa yanlış tarih verir.
- Baz tarihleri karıştırmak. Bir kalemde bugünden, diğerinde fatura tarihinden gün saymak.
- Kısmi ödemeyi unutmak. Yarısı ödenmiş faturayı tam tutarla ortalamaya koymak.
- Vadesi geçmişleri dışarıda bırakmak. Geciken kalemi çıkarmak ortalamayı olduğundan ileri gösterir.
- Ay = 30 gün varsaymak. “İki ay vadeli” çekin gerçek gün sayısı ayların uzunluğuna göre 59–62 gün arasında değişir; tarihten hesaplayın.
Cari Takip uygulamasında vadeler
Cari Takip Programı: Muhasebe’de her hareketin ve her çek-senedin vade tarihi kaydedilir; vadesi yaklaşan ve geçen ödemeler ayrı listelenir ve uyarı verir. Uygulama ortalama vadeyi kendisi hesaplamaz: bir carinin açık kalemlerini ya da çek portföyünü uygulamadan görüp yukarıdaki hesaplayıcıya veya Excel formülüne girersiniz; hareketleri Excel’e aktarıp formülü doğrudan orada da çalıştırabilirsiniz. Vadeye göre izleme düzeni için: tahsilat ve vade takibi; gecikmeyi dilimlere ayırmak için: yaşlandırma raporu.
En iyi cari takip uygulaması hangisi?
Tek bir “en iyi” yok; seçim fatura kesip kesmediğinize ve işi telefondan mı yürüttüğünüze bağlı. Yalnız müşteri ve tedarikçi borç-alacağını, tahsilatı ve ekstreyi telefondan izleyecekseniz cariye özel bir uygulama yeter; e-Fatura kesmeniz gerekiyorsa ön muhasebe programı gerekir. Kısa özet:
| Seçenek | Kime uygun | Platform | e-Fatura |
|---|---|---|---|
| Cari Takip Programı: Muhasebe (Ofisx) | Telefondan müşteri ve tedarikçi borç-alacak, tahsilat, vade, kasa ve çek-senet takibi isteyen esnaf ve küçük işletme | Android, iPhone (TR App Store), web paneli | Yok (kartta e-fatura bilgileri tutulur) |
| AKINSOFT Cari Takip | Yalnız cari kart açıp borç-alacak girmek isteyen, en sade uygulamayı arayan kullanıcı | iPhone (App Store TR) | Mağaza açıklamasında yok |
| DEFTER | İşletme cari hesabıyla birlikte gelir-gider ve kişisel bütçeyi de aynı yerde tutmak isteyen | iPhone (App Store TR), defter.net | Mağaza açıklamasında yok |
| Paraşüt | e-Fatura/e-Arşiv kesmesi gereken ve ön muhasebeyi mali müşaviriyle birlikte yürüten KOBİ | Web, iPhone, Android | Var (e-Fatura, e-Arşiv, e-SMM) |
| Excel veya kağıt defter | Birkaç düzine cari ve az hareketle, önce düzeni kurmak isteyen | Bilgisayar / kağıt | Yok |
Sekiz seçeneğin ayrıntılı karşılaştırması (Logo İşbaşı, Bizim Hesap, FlexHesap dahil) en iyi cari hesap takip uygulamaları sayfasında.
Sık sorulan sorular
Ortalama vade nedir?
Ortalama vade, farklı tarihlerde ödenecek birden fazla tutarın (çek, senet, fatura, taksit) tutarlarına göre ağırlıklandırılmış ortalama ödeme gününü ya da tarihini gösterir. Basit gün ortalaması değildir: büyük tutarlı kalemin vadesi ortalamayı daha çok etkiler. Formülü Σ(tutar × gün) ÷ Σ tutar’dır.
Ortalama vade nasıl hesaplanır?
Bir baz tarih seçin, her kalemin vadeye kalan gününü bulun, her satırda tutar ile günü çarpın, çarpımları toplayıp tutarların toplamına bölün. Çıkan gün sayısını baz tarihe eklediğinizde ortalama vade tarihini bulursunuz. Örnek: 20.000 ₺ 30 gün, 35.000 ₺ 60 gün, 15.000 ₺ 90 gün → 4.050.000 ÷ 70.000 = 57,9 ≈ 58 gün.
Excel’de ortalama vade formülü nedir?
Tutarlar A2:A4’te, vade tarihleri B2:B4’te ise =TOPLA.ÇARPIM(A2:A4;B2:B4)/TOPLA(A2:A4) ortalama vade TARİHİNİ verir (hücreyi tarih biçimine çevirin). Gün sayısı için baz tarih F1’deyse =TOPLA.ÇARPIM(A2:A4;B2:B4-F1)/TOPLA(A2:A4). İngilizce Excel’de TOPLA.ÇARPIM = SUMPRODUCT, TOPLA = SUM ve ayraç virgüldür.
Ağırlıklı ortalama vade ile ortalama vade aynı şey mi?
Ticarette “ortalama vade” denince neredeyse her zaman tutara göre ağırlıklı ortalama kastedilir. Gün sayılarının basit ortalaması, tutarlar eşit değilse yanlış sonuç verir: örnekteki üç çekin basit ortalaması 60 gün, ağırlıklı ortalaması 58 gündür.
Çek ortalama vadesi neden önemli?
Bir tedarikçiye birden fazla çek verirken ya da müşteriden çek alırken pazarlık çoğu zaman “ortalama 60 gün” gibi yapılır. Ortalamayı hesaplamadan kabul edilen çek demeti, konuşulan vadeden daha uzun çıkabilir. Çekleri iskontoya verirken bankanın kesintisi de ortalama vadeye göre değişir.
Cari hesabın ortalama vadesi nasıl bulunur?
Carinin açık (henüz ödenmemiş) faturalarını alın; her faturanın kalan tutarını ve vade tarihini aynı formüle koyun. Kısmi ödenmiş faturada yalnız kalan tutarı kullanın. Bu, “bu müşteriden alacağım ortalama hangi tarihte doluyor” sorusunun cevabıdır; geçmiş ödemelerden “müşteri ortalama kaç günde ödüyor” sorusu ise ortalama tahsil süresidir.
Ortalama vade ile vade farkı arasındaki fark ne?
Ortalama vade bir TARİH ya da gün sayısıdır; vade farkı ise geç ödemenin ya da vadeli satışın PARA karşılığıdır. İkisi birlikte kullanılır: ortalama vade uzadıysa anlaşılmış oranla vade farkı hesaplanabilir. Tutarı görmek için vade farkı hesaplama aracına bakın; vergi ve fatura yönü için mali müşavirinize danışın.
Son güncelleme: 2026-10-21. Örneklerdeki tutar ve tarihler kurgusaldır. Vade farkı, faiz ve vergi konularında mali müşavirinize danışın.
Uygulamanın içi
Cari hareketleri, vadeler ve bakiye.
Vadeler telefonda, gecikenler önünüzde
Her satışın ve çekin vadesini kaydedin; yaklaşan ve geciken ödemeleri ayrı görün, carinin ekstresini PDF olarak gönderin.
Ücretsiz deneme ile başlanır; deneme bitince devam etmek için Pro abonelik gerekir.