Karşılıksız çek ne yapılır? Karşılıksız çek çıktığında alacaklı hangi işlemleri yapar
Karşılıksız çek, süresi içinde bankaya ibraz edildiğinde keşidecinin hesabında yeterli para olmadığı için ödenmeyen ve banka tarafından arka yüzüne karşılıksız işlemi yazılan çektir. Karşılıksız çek çıkınca alacaklı; şerhli çeki geri alır, bankanın ödediği kısmı tahsil eder, kalan tutarı müşterinin cari hesabına borç olarak geri yazar, keşideciye yazılı bildirim gönderir ve ödeme gelmezse gecikmeden avukatla icra ya da şikâyet yolunu değerlendirir.
Vadeli çalışan esnaf için karşılıksız çek iki kez can yakar: bir kez para gelmez, bir kez de defter yanlış kalır. Çeki aldığınız gün tahsilat yazdınız; çek dönünce o tahsilat geri alınmazsa müşteri borçsuz görünür ve yeni mal almaya devam eder.
Not: Bu sayfa alacaklının yapacağı ticari ve kayıt işlerini anlatır; hukuki danışmanlık değildir. Ceza, dava ve takip süreleri için avukatınıza, muhasebe kaydı için mali müşavirinize danışın. Çeki düzenleyen taraf için yaptırımlar 5941 sayılı Çek Kanunu’ndadır.
Karşılıksız çek çıktığında hangi işlemler yapılır? 7 adım
1. Şerhli çeki ve banka yazısını geri alın
Çeki süresi içinde bankaya ibraz edin; hesapta karşılık yoksa banka çekin arka yüzüne karşılıksız işlemini (ibraz tarihi ve ödenmeyen tutarla) yazar ve çeki size geri verir. Bu şerhli çek, sonraki bütün adımların dayanağıdır; aslını kaybetmeyin, ön ve arka yüzün fotoğrafını alın.
2. Bankanın ödediği kısmı tahsil edin
Hesapta kısmi karşılık varsa banka onu öder; kanunen bankanın her çek yaprağı için ödemekle yükümlü olduğu bir sorumluluk tutarı da vardır. Bu tutar her yıl güncellenir; güncel rakamı bankanızdan öğrenin. Ödenen kısım tahsilattır, yalnız kalan kısım karşılıksızdır.
3. Cari hesaba hemen geri yazın
Çeki aldığınız gün müşterinin hesabına tahsilat yazmıştınız. Karşılıksız kalan tutarı aynı müşterinin hesabına borç olarak geri yazın; açıklamaya çek no, banka, vade ve “karşılıksız” notunu ekleyin. Eski tahsilat satırını silmeyin; ekstre neyin neden değiştiğini göstermeli.
4. Çeki ciro ettiyseniz zinciri kontrol edin
Çek size başkasından ciroyla geldiyse önceki cirantalara, siz tedarikçiye ciro ettiyseniz tedarikçiniz size başvurabilir. Tedarikçi çeki size geri getirdiyse onun hesabına da ters satır yazın. Zincirin nasıl geri sarıldığı: çek ciro nasıl yapılır.
5. Keşideciye yazılı bildirim gönderin
Telefonla konuşun ama sonucu yazıya dökün: çek no, tutar, karşılıksız işlem tarihi ve kalan borç. Güncel ekstreyi ekleyin ve ödeme için net bir tarih isteyin. Ödeme taahhüdü verirse taahhüdü tarih ve tutarlarıyla yazılı alın. Ekstre isteme ve gönderme düzeni: cari ekstre nasıl istenir.
6. Yeni sevkiyatı durdurun, limiti gözden geçirin
Karşılıksız çek, o müşterinin açık hesap limitini yeniden düşünmek için en güçlü sinyaldir. Kalan borç kapanana kadar peşin ya da teminatlı çalışın; diğer vadeli çeklerini de portföy listenizde işaretleyin. Limit mantığı: açık hesap nedir.
7. Hukuki yolu avukatla zamanında değerlendirin
Ödeme gelmezse kambiyo senetlerine özgü icra takibi, ihtiyati haciz ve Çek Kanunu kapsamındaki şikâyet gibi yollar vardır. Bu yolların süreleri kısadır ve kaçarsa haklar zayıflayabilir; şerhli çek elinize geçer geçmez bir avukata danışın.
Örnek: karşılıksız çek cari hesaba nasıl geri yazılır?
Bir yapı malzemesi satıcısı, Çınar İnşaat’a 30.000 ₺’lik mal satmış, karşılığında 18.000 ₺’lik çek ve 7.000 ₺ havale almış olsun. Çek vadesinde bankaya verildiğinde keşidecinin hesabında 6.000 ₺ vardır: banka 6.000 ₺ öder, kalan 12.000 ₺ için karşılıksız işlemi yapar (firma ve tutarlar kurgusaldır). Müşterinin ekstresi şöyle olur:
| Tarih | Açıklama | Borç | Alacak | Bakiye |
|---|---|---|---|---|
| 01.10.2026 | Fatura 2026-204 (inşaat malzemesi) | 30.000 ₺ | — | 30.000 ₺ B |
| 05.10.2026 | Tahsilat — çek no 0048213, vade 20.10.2026 | — | 18.000 ₺ | 12.000 ₺ B |
| 12.10.2026 | Tahsilat — havale | — | 7.000 ₺ | 5.000 ₺ B |
| 21.10.2026 | Banka kısmi ödemesi — çek 0048213 | — | — | 5.000 ₺ B |
| 21.10.2026 | Karşılıksız çek 0048213 — ödenmeyen kısım | 12.000 ₺ | — | 17.000 ₺ B |
Dikkat: çek alındığında 18.000 ₺ tahsilat yazılmıştı; bankanın ödediği 6.000 ₺ zaten bu tahsilatın içindedir, bu yüzden 21.10 satırında ayrıca alacak yazılmaz (yalnız not olarak durur). Geri yazılan tutar ödenmeyen 12.000 ₺’dir ve müşterinin bakiyesi 5.000 ₺’den 17.000 ₺ borca çıkar. Bunu karşı tarafa resmi olarak bildirmenin yolu bir borç dekontudur: borç dekontu nedir.
Karşılıksız çek nasıl yazdırılır? İbraz süresi
Çekin “yazdırılması”, süresi içinde bankaya ibraz edilip karşılık yoksa bankaya karşılıksız işleminin yaptırılmasıdır. İbraz süresi çekin üzerindeki keşide tarihinden başlar:
| Durum | İbraz süresi |
|---|---|
| Keşide yeri ile ödeme yeri aynı | 10 gün |
| Keşide yeri ile ödeme yeri farklı (yurt içi) | 1 ay |
| Yurt dışında keşide edilen çek | Daha uzun; bankanıza sorun |
Süre kaçarsa cirantalara başvuru hakkı kaybedilebilir ve keşideci hakkındaki yollar zayıflayabilir. Bu yüzden vadesi gelen çeki bekletmeyin; tahsile verdiğiniz bankanın işlemi zamanında yaptığını da takip edin. Portföyünüzdeki çekleri vadesine göre izleme düzeni: çek senet takibi nasıl yapılır.
Bankanın sorumluluk tutarı nedir?
Çek Kanunu, bankanın karşılıksız çıkan her çek yaprağı için hesapta para olmasa da ödemekle yükümlü olduğu bir asgari tutar belirler. Bu tutar her yıl yeniden belirlenir; çekin keşide tarihindeki değer uygulanır. Rakamı ezberden yazmak yerine bankanızdan ya da güncel resmi duyurudan teyit edin. Cari hesap açısından önemli olan şudur: bankanın ödediği kısım (sorumluluk tutarı ya da kısmi karşılık) tahsilattır, yalnız kalanı müşterinin borcuna geri eklenir.
Karşılıksız çekin muhasebe kaydı
Örnekteki 12.000 ₺’lik ödenmeyen kısım için alacaklı tarafın kaydı tek düzen hesap planında genellikle şöyledir:
| Olay | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| Çek müşteriden alındı (05.10) | 101 Alınan Çekler — 18.000 ₺ | 120 Alıcılar — 18.000 ₺ |
| Banka kısmi ödemesi (21.10) | 102 Bankalar — 6.000 ₺ | 101 Alınan Çekler — 6.000 ₺ |
| Ödenmeyen kısım müşteriye geri (21.10) | 120 Alıcılar — 12.000 ₺ | 101 Alınan Çekler — 12.000 ₺ |
Alacak takibe alındığında 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabına aktarılması ve karşılık ayrılması gibi işlemler mali müşavirinizin kararıdır. Burada amaç, cari hesabın gerçek borcu göstermesidir. Senet ödenmediğinde izlenecek yol: senet protesto.
Karşılıksız çekten nasıl korunulur?
| Ne zaman | Ne yapılır |
|---|---|
| Çeki almadan önce | Karekodlu çekin raporunu Findeks üzerinden sorgulatmak; keşidecinin geçmiş karşılıksız kaydı olup olmadığına bakmak |
| Çeki alırken | Tarih, tutar (rakam ve yazı), imza ve ciro silsilesini kontrol etmek; çekin fotoğrafını almak |
| Vadeye kadar | Portföy listesinde vadeleri izlemek; büyük çeklerden önce müşteriyle teyit etmek |
| Vadede | İbraz süresini kaçırmamak (keşide yeri ile ödeme yeri aynıysa 10 gün, farklıysa 1 ay) |
| Genel | Tek müşteriden gelen çeklerin toplamını o müşterinin limitine dahil etmek |
En güçlü koruma yine defterdir: müşterinin açık bakiyesi ve elinizdeki vadeli çeklerinin toplamı birlikte görünüyorsa, riskin nerede biriktiğini çek dönmeden fark edersiniz. Alacakların yaşına göre dökümü: yaşlandırma raporu.
Cari Takip uygulamasında karşılıksız çek
Cari Takip Programı: Muhasebe çek sorgulamaz, bankaya bağlanmaz ve hukuki takip yapmaz. Yaptığı iş defterin doğru kalmasıdır: çeki aldığınızda müşterinin kartına tahsilat (para girişi) olarak, açıklamaya çek no, banka ve vadeyi yazarak girersiniz; karşılıksız dönerse ödenmeyen tutarı aynı karta borç yönlü bir hareket olarak “karşılıksız çek” açıklamasıyla eklersiniz. Bakiye kendiliğinden güncellenir, satır Hareketlerde görünür ve müşterinin ekstresi PDF olarak alınıp WhatsApp ile gönderilebilir — keşideciye yazılı bildirimde eklenecek belge budur. Özet ekranında hangi carilerin ne kadar borçlu olduğunu tek bakışta görürsünüz. Ücretsiz deneme ile başlanır; devamı Pro aboneliktir.
En iyi cari takip uygulaması hangisi?
Tek bir “en iyi” yok; seçim fatura kesip kesmediğinize ve işi telefondan mı yürüttüğünüze bağlı. Yalnız müşteri ve tedarikçi borç-alacağını, tahsilatı ve ekstreyi telefondan izleyecekseniz cariye özel bir uygulama yeter; e-Fatura kesmeniz gerekiyorsa ön muhasebe programı gerekir. Kısa özet:
| Seçenek | Kime uygun | Platform | e-Fatura |
|---|---|---|---|
| Cari Takip Programı: Muhasebe (Ofisx) | Telefondan müşteri ve tedarikçi borç-alacak, tahsilat, vade, kasa ve çek-senet takibi isteyen esnaf ve küçük işletme | Android, iPhone (TR App Store), web paneli | Yok (kartta e-fatura bilgileri tutulur) |
| AKINSOFT Cari Takip | Yalnız cari kart açıp borç-alacak girmek isteyen, en sade uygulamayı arayan kullanıcı | iPhone (App Store TR) | Mağaza açıklamasında yok |
| DEFTER | İşletme cari hesabıyla birlikte gelir-gider ve kişisel bütçeyi de aynı yerde tutmak isteyen | iPhone (App Store TR), defter.net | Mağaza açıklamasında yok |
| Paraşüt | e-Fatura/e-Arşiv kesmesi gereken ve ön muhasebeyi mali müşaviriyle birlikte yürüten KOBİ | Web, iPhone, Android | Var (e-Fatura, e-Arşiv, e-SMM) |
| Excel veya kağıt defter | Birkaç düzine cari ve az hareketle, önce düzeni kurmak isteyen | Bilgisayar / kağıt | Yok |
Sekiz seçeneğin ayrıntılı karşılaştırması (Logo İşbaşı, Bizim Hesap, FlexHesap dahil) en iyi cari hesap takip uygulamaları sayfasında.
Sık sorulan sorular
Karşılıksız çek ne demek?
Karşılıksız çek, süresi içinde bankaya ibraz edildiğinde keşidecinin hesabında yeterli para (karşılık) bulunmadığı için ödenmeyen ve banka tarafından arka yüzüne karşılıksız işlemi yazılan çektir. Hesapta kısmi karşılık varsa banka o kısmı öder; kalan kısım karşılıksızdır.
Karşılıksız çek çıkınca ne yapılır?
Banka şerhli çeki geri alınır, bankanın ödediği kısım tahsil edilir, kalan tutar müşterinin cari hesabına borç olarak geri yazılır, keşideciye yazılı bildirim ve güncel ekstre gönderilir, yeni sevkiyat durdurulur. Ödeme gelmezse icra takibi ve şikâyet gibi hukuki yollar için gecikmeden avukata başvurulur.
Karşılıksız çek nasıl yazdırılır?
Çek ibraz süresi içinde muhatap bankaya (ya da tahsile verdiğiniz kendi bankanıza) ibraz edilir; hesapta karşılık yoksa banka karşılıksız işlemini çekin arkasına yazar. İbraz süresi keşide tarihinden başlar: keşide yeri ile ödeme yeri aynıysa 10 gün, farklıysa 1 ay. Süre geçtikten sonra yapılan ibrazda bazı haklar kaybedilebilir.
Banka karşılıksız çekte ne kadar öder?
Banka, hesaptaki kısmi karşılığı öder; ayrıca kanunda her çek yaprağı için bankanın ödemekle yükümlü olduğu bir sorumluluk tutarı vardır. Bu tutar her yıl yeniden belirlenir ve keşide tarihindeki değer esas alınır; güncel rakamı bankanızdan öğrenin.
Kısmi ödemeyi reddedebilir miyim?
Genel kural olarak çek hamili bankanın teklif ettiği kısmi ödemeyi reddedemez. Kısmi ödeme alındığında kalan tutar için karşılıksız işlemi yapılır. Cari hesapta ödenen kısım tahsilat, kalan kısım borç satırı olarak görünür.
Karşılıksız çeki ciro eden sorumlu mu?
Çek süresi içinde ibraz edilip karşılıksız işlemi yapıldıysa hamil, keşideciye ve cirantalara başvurabilir. Yani müşteriden aldığınız çeki tedarikçinize ciro ettiyseniz ve karşılıksız çıktıysa tedarikçiniz size başvurabilir; siz de müşterinize. Ayrıntı için avukatınıza danışın.
Karşılıksız çek için icra takibi yapılır mı?
Evet, çek kambiyo senedi olduğu için kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi yapılabilir; koşullar uygunsa ihtiyati haciz de istenebilir. Hangi yolun uygun olduğu ve süreler için avukatınıza danışın.
Karşılıksız çekin muhasebe kaydı nasıl yapılır?
Tek düzen hesap planında müşteriden alınan çek 101 Alınan Çekler hesabındadır. Karşılıksız çıktığında ödenmeyen kısım için genellikle 120 Alıcılar borçlandırılır, 101 Alınan Çekler alacaklandırılır; takibe alınan alacak ayrıca 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabına aktarılabilir. Kesin kayıt için mali müşavirinize danışın.
Son güncelleme: 2026-10-21. Örneklerdeki firmalar, çek numaraları ve tutarlar kurgusaldır. Genel bilgidir; hukuki ve mali danışmanlık yerine geçmez.
Uygulamanın içi
Cariler, hareketler ve güncel bakiye.
Dönen çek defterde de dönsün
Çeki tahsilat olarak girin, karşılıksız çıkarsa aynı karta geri yazın. Güncel bakiye ve PDF ekstre telefonunuzda.
Ücretsiz deneme ile başlanır; deneme bitince devam etmek için Pro abonelik gerekir.