Контрагент аударымы деген не?
Контрагент аударымы (virman) — бір контрагент шотындағы қалдықты ақша қолдан-қолға өтпей басқа контрагент шотына ауыстыру; ең жиі кездесетін түрінде сіз клиенттен алатын талабыңызды жеткізушіге берген қарызыңыздың есебінен жеткізушіге беріп жібересіз, ал клиент ол соманы енді тікелей жеткізушіге төлейді. Кассада да, банкте де қозғалыс болмайды, тек қалдықтың қай контрагентте тұрғаны өзгереді.
Бұл бетте үш жақты аударымның мысалмен қалай жүретіні, аударым хатының көшіріп алуға болатын мәтіні, аударым жазбасының екі жолы және есепке алудан (mahsup) айырмасы бар. Контрагент шотының қарыз-талап логикасы сізге жаңа болса, алдымен контрагент шоты деген не бетін қараңыз.
Мысал: үш жақты контрагент аударымы
Yılmaz Ticaret сізге 12.000 ₺ қарыз. Сіз де жеткізушіңіз Kaya Ambalaj-ға 20.000 ₺ қарызсыз. Yılmaz Ticaret сонымен бірге Kaya Ambalaj-дан тауар алғысы келеді. Үш тарап келіседі: Yılmaz Ticaret-тің сізге 12.000 ₺ қарызы сіздің Kaya Ambalaj-ға қарызыңыздың есебінен Kaya Ambalaj-ға аударылады.
| Сіздің жазбаларыңызда | Аударымға дейін | Аударым жазбасы | Аударымнан кейін |
|---|---|---|---|
| Yılmaz Ticaret (клиент) | 12.000 ₺ қарыз | 12.000 ₺ талап | 0 ₺ |
| Kaya Ambalaj (жеткізуші) | 20.000 ₺ талап (кредитор) | 12.000 ₺ қарыз | 8.000 ₺ талап (кредитор) |
Кассаңыздан ақша шықпады, клиенттен ақша түспеді; бірақ талабыңыз да, қарызыңыз да 12.000 ₺-ға азайды. Сол күні Kaya Ambalaj өз жазбасында Yılmaz Ticaret-ке 12.000 ₺ қарыз жазады, ал Yılmaz Ticaret қарызын сізден Kaya Ambalaj-ға көшіреді. Үш көшірменің де ертеңіне бір-біріне сәйкес келуі — аударымның дұрыс жүргізілгенінің жалғыз өлшемі.
Контрагент аударымы хатының үлгісі
Аударымды жасаушы тарап хатты дайындап, қалған екі тарапқа жібереді де, расталған жауабын алады. Шаршы жақшадағы орындарды өз мәліметтеріңізбен ауыстырыңыз:
Хатта аударымнан кейінгі үш қалдықтың жеке-жеке жазылуы «өтініш» пен «аударым хаты» арасындағы айырма: қарсы тарап тек өтінішті ғана емес, өз жазбасына не жазатынын да көреді. Оны Word-те дайындап, PDF түрінде жіберіңіз; растау жауабы келмей тұрып жазбаны өткізбеңіз.
Аударым жазбасы: екі жол, бірдей сома
Растау келгеннен кейін жазбаны бір құжатта екі жолмен өткізесіз. Касса немесе банк жолы болмайды — болса, жазба аударым емес, түсім мен төлем болып шығады:
| Контрагент | Қарыз | Кредит | Түсіндірме |
|---|---|---|---|
| Kaya Ambalaj (жеткізуші) | 12.000 ₺ | 24.09.2026 күнгі аударым хаты | |
| Yılmaz Ticaret (клиент) | 12.000 ₺ | 24.09.2026 күнгі аударым хаты |
Бірыңғай шоттар жоспарында (Түркиядағы бухгалтерлік шоттардың бірыңғай жоспары) бұл 320 «Жеткізушілер» шотына дебет және 120 «Сатып алушылар» шотына кредит жазбасын білдіреді; жазбаның түрі мен құжат ресімдеу тәртібі үшін бухгалтеріңіз қолданатын бағдарламаға бейімделіңіз. Екі жолдың түсініктемесіне бірдей күнді жазу маңызды: алты айдан кейін көшірмеде «12.000 ₺ талап» жолын көрген адам ақшаның қайда кеткенін содан түсінеді.
Аударым, есепке алу және банктік аударым
| Операция | Қанша тарап? | Ақша қозғала ма? | Не өзгереді? |
|---|---|---|---|
| Контрагент аударымы | Кемінде екі бөлек фирма | Жоқ | Қалдық бір контрагенттен екіншісіне өтеді |
| Есепке алу (mahsup) | Бір фирма, екі жақты шот | Жоқ | Бір фирманың қарызы мен талабы бір-бірінен шегеріледі |
| Банктік аударым | Шот иесі бір | Иә | Ақша бір банк шотынан екіншісіне өтеді |
Бір фирма байқаусызда екі бөлек контрагент карточкасында тұрып қалған жағдайда да қалдық бірінен екіншісіне аударыммен көшіріледі; бұл — салыстырып-тексеруде айырманың ең жиі шығатын себептерінің бірі, оны контрагентпен салыстырып-тексеру қалай жасалады бетінде кесте мысалымен түсіндірдік.
Аударымды бағдарламада қалай өткізесіз?
Есеп айырысу дәптері: Қарыздар қолданбасында контрагенттер арасында бөлек аударым құжаты жоқ; панельдегі Аударым батырмасы касса мен банк шоттарыңыз арасындағы ақша аударуға арналған. Контрагент аударымын екі контрагенттің карточкасына, түсініктемесіне аударым хатының күнін жазып, бір-бір қозғалыспен өткізесіз: берілетін контрагенттің карточкасына түсім, қабылдайтын жеткізушінің карточкасына төлем. Түсім және төлем нысандарында клиентті де, жеткізушіні де таңдауға болады. Операциядан кейін екі контрагенттің есеп көшірмесі жаңа қалдықтарды көрсетеді; үш тарапқа жіберілетін растау хаты үшін контрагентпен салыстырып-тексеру хатының үлгісіндегі форматты өзгеріссіз қолдануға болады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Контрагент аударымы деген не?
Бір контрагент шотындағы қалдықты ақша қолдан-қолға өтпей басқа контрагент шотына ауыстыру. Ең жиі кездесетіні — үш жақтысы: клиенттен алатын талабыңызды жеткізушіге берген қарызыңыздың есебінен жеткізушіге беріп жібересіз. Сіздің жазбаларыңызда клиенттің қарызы жабылады, жеткізушіге қарызыңыз сол сомаға азаяды; клиент енді ол соманы тікелей жеткізушіге төлейді.
Контрагент аударымы хаты қалай жазылады?
Күні, үш тараптың толық атауы, аударылатын сома (сандармен және жазбаша), соманың қай талаптан туғаны және қай қарыздың есебінен аударылатыны, аударымнан кейінгі қалдықтар және тараптардың мөрі мен қолы жазылады. Хатты аударымды жасаушы кәсіпорын дайындайды, қалған екі тарапқа жібереді және расталған жауабы алынбай жазба өткізілмейді.
Контрагент аударымының түбіртегі немесе құжаты деген не?
Аударымның бухгалтерлік жазбасын көрсететін ішкі құжат. Бір құжатта екі жол болады: берілетін контрагенттің шотына кредит, қабылдайтын контрагенттің шотына дебет — екеуі бірдей сомада, касса немесе банк жолы жоқ. Құжаттың түсініктемесіне аударым хатының күні жазылады; көшірмеде қозғалысты көрген адам оның негізін содан табады.
Аударым мен есепке алудың айырмасы неде?
Есепке алу (mahsup) — бір фирмамен өзара қарыз бен талапты бір-бірінен шегеру: бір мезгілде клиентіңіз де, жеткізушіңіз де болатын фирманың екі қалдығы теңестіріледі. Ал аударым қалдықты бір контрагенттен басқасына көшіреді; ісге кемінде екі басқа фирма қатысады. Іс жүзінде аударым жазбасы да есепке алу құжатымен жасалатындықтан, екі сөз жиі бір-біріне ауыстырылып қолданылады.
Контрагент аударымы үшін қарсы тараптың растауы қажет пе?
Іс жүзінде иә: қарызы аударылатын фирма қарызын енді кімге төлеуін білуге тиіс; қабылдаушы фирма да өз жазбасына жаңа талап қосады. Растаусыз өткізілген аударым үш тараптың көшірмелерінің бір-біріне сәйкес келмеуін білдіреді. Жазбаша растаудың құқықтық сипаты мен құжат ресімдеу тәртібі жөнінде бухгалтеріңізбен кеңесіңіз.
Банктік аударым мен контрагент аударымы бір нәрсе ме?
Жоқ. Банктік аударым — бір адамның екі банк шоты арасында ақша аударуы; нақты ақша қозғалысы бар. Контрагент аударымында ақша қозғалмайды, тек қалдықтың қай контрагентте тұрғаны өзгереді.
Соңғы жаңарту: 2026-09-24
Аударымнан кейін екі қалдықты бір экраннан көріңіз
Әр контрагенттің қозғалысы күн ретімен және жылжымалы қалдығымен.
Кім кімге қанша қарыз екені бір жерде тұрсын
Тегін шот ашыңыз; клиенттер мен жеткізушілердің қалдықтары, аударымнан кейінгісін қоса, көшірмемен бірге дайын тұрсын.