Чек пен вексельді бақылау қалай жүргізіледі?

Ашық шотта сіз бақылайтыныңыз — қалдық. Чек пен вексельде бақылайтыныңыз — жеке-жеке құжаттар: әрқайсысының өз мерзімі, өз сомасы және өз тағдыры бар.

Чек пен вексельді бес қадаммен бақылау

1. Алынған және берілген чектерді екі бөлек тізімде ұстаңыз

Чек пен вексельді бақылаудың бәрі осы бөлуге негізделген. Алынғандар — клиентіңізден алған, мерзімі жеткенде өндіріп алатын құнды құжаттар; берілгендер — сіз жеткізушіге жазған, мерзімінде төлеуге міндетті қарызыңыз. Екеуін бір тізімде ұстау — ең жиі жіберілетін қате: жиынтық мағынасыз болып шығады, себебі түсетін ақшадан төленетін ақша шегеріледі. Ал екі тізімнің бөлек жиынтығы — тікелей ақша ағыны жоспарыңыз: келесі айда не түседі, не шығады.

2. Әр жазбаны алты мәліметпен ашыңыз

Чек немесе вексельді бақылауға жарамды ететін алты өріс бар: кімнен алынғаны немесе кімге берілгені (контрагент атауы), чек пе, вексель ме, құжат нөмірі, банк (вексельде бос қалады), сома және төлем мерзімі. Осылардың бірі жетіспесе, жазбаны іздеуге болмай қалады: нөмірсіз чекті банкте сәйкестендіру мүмкін емес, контрагент атауы жазылмаған вексель қаражатсыз қайтқанда кімге кері жазу керегі белгісіз.

3. Тізімді сомаға емес, мерзімге қалған күнге қарай сұрыптаңыз

Портфельді сома бойынша сұрыптау ең үлкен чекті үстіне шығарады; ал сізді қай чектің бұрын келетіні қызықтырады. Әр жолда мерзімге неше күн қалғанын көрсетіп, тізімді осы баған бойынша сұрыптаңыз. Берілген чектерде бұл сұрыптау — төлем күнтізбесі: мерзімі ең жақын чектің сомасы кассада болмаса, мәселені апталар бұрын көресіз. Алынған жағында қай күні қай чекті банкке тапсыратыныңыз сол тізімнен оқылады.

4. Мерзім күні жазбаны жабыңыз, күтуде қалдырмаңыз

Мерзімі жеткен чек өндіріліп алынғанда немесе берілген чек төленгенде жазба сол күні жабылуға тиіс. Жабылмаған жазбалар портфель жиынтығын ісіндіреді және біраз уақыттан кейін тізімге сенім жоғалады — «мынаны өткен айда алғанбыз-ау» дегенге жеткенде бақылау біткен. Түсімді қай кассаға немесе банк шотына алғаныңызды да жазыңыз; ай соңында касса санағы мен портфель бір-бірін тексереді.

5. Қаражатсыз қайтқанды сол күні контрагент шотына кері жазыңыз

Чек банкте қаражатсыз қайтқанда немесе вексель мерзімінде төленбегенде талабыңыз жоғалмайды, тек түрі өзгереді: құжатпен бақыланған талап қайтадан ашық шоттағы талапқа айналады. Жазбаны «қаражатсыз қайтты» деп жауып, сол соманы сол контрагенттің шотына қарыз ретінде кері өткізіңіз. Бұл қадам өткізіліп кетсе, талап екі тізімнің арасында жоғалады: портфельде жабылған болып көрінеді, контрагент шотында мүлде көрінбейді. Құқықтық процесс — бөлек тақырып; не істеу керегін маманнан сұраңыз.

Мысал: 19 қыркүйек таңындағы чек портфелі

Мерзімді төлеммен жұмыс істейтін шағын көтерме саудагердің портфелі. Дәл осы жазбалар бір тізімге жиналса, «қолымда 47.000 ₺ чек бар» дегендей адастыратын жиынтық шығар еді; екіге бөлгенде нағыз сұрақ көрінеді — қазан басында кассада ақша жететін бе?

Алынғандардың жиыны 14.500 + 9.800 + 6.200 = 30.500 ₺, берілгендердің жиыны 11.000 + 5.500 = 16.500 ₺. Бүгінгі іс бір жолда: C клиентінің чегі төрт күн кешіккен, банктен қайтты ма, жоқ па — анықтап, жазбаны жабу керек. Қаражатсыз қайтса, 6.200 ₺ сол күні C-ның контрагент шотына қарыз ретінде кері жазылады, ал талап кәдімгі мерзімді бақылауға қайта оралады. 30 қыркүйек пен 5 қазан аралығында 16.500 ₺ шығады; оған қарсы сол кезеңде 24.500 ₺ түсетін сияқты, яғни күнтізбе сәйкес келеді.

Excel-де чек пен вексельді бақылау қалай жүргізіледі?

Әр құжат — бір жол: бағыты, контрагент атауы, түрі, құжат нөмірі, банк, сома, мерзім. Мерзім күні G бағанында болса, қалған күн және күй екі формуламен шығады:

Kalan gün :  =G2-BUGÜN()
Durum     :  =EĞER(G2-BUGÜN()<0;"VADESİ GEÇTİ";EĞER(G2-BUGÜN()<=7;"BU HAFTA";"VADESİ VAR"))
Alınan toplam :  =ETOPLA(A:A;"Alınan";F:F)
Verilen toplam:  =ETOPLA(A:A;"Verilen";F:F)

Соңғы екі формула екі бөлек жиынтық береді; ақша ағыны жоспарыңыз — осы екі санның айырмасы. Жабылған құжатты жолдан жоймаңыз — соңына Күйі бағанын қосып, «алынды», «төленді» немесе «қаражатсыз қайтты» деп жазыңыз да, жиынтық формулаларын тек ашық жазбалармен шектеңіз. Қарыз-талап логикасының өзін контрагент шоты деген не бетінде, құжатсыз талаптардың мерзім тәртібін төлем алу және мерзімді бақылау бетінде түсіндірдік; формулалары бар дайын орнату үшін тегін контрагент шотын бақылау үлгісін қарауға болады. Осы формулалары, бағыт және күй тізімдері және осы айда мерзімі жеткен алынған-берілген жиынтықтары орнатылып келетін дайын файл үшін тегін чек пен вексельді бақылау Excel кестесін жүктей аласыз.

Бағдарламамен чек пен вексельді бақылау

Есеп айырысу дәптері: Қарыздар қолданбасының Чек және вексель экраны портфельді жоғарыдағы бөлумен, екі баған етіп көрсетеді: алынған чектер мен векселдер сол жақта, берілгендер оң жақта; әр бағанның басында сол тараптың жиынтығы жазылады. Бір бағанда мерзімі өткен жазба болса, кешіккен сома бағанның үстінде бөлек ескерту жолағына жиналады.

Жаңа жазба ашарда алдымен бағытты (алынған / берілген), сосын түрін (чек / вексель) таңдайсыз; құжат нөмірін, банк атауын, соманы және мерзімді енгізесіз. Тізімде әр жол контрагенттің атын, құжат нөмірін, банкті және мерзімді көрсетеді; қасында мерзімге неше күн қалғаны, өтіп кетсе неше күн кешіккені қызылмен жазылады — сұрыптауды қолмен жасаудың қажеті жоқ. Мерзім келгенде жолдағы батырмамен жазбаны алынды (алынған) немесе төленді (берілген) деп жабасыз, қаласаңыз қай кассаға өткізілгенін таңдайсыз; касса модулін қолданбасаңыз, бұл өрісті бос қалдыруға болады. Чек банктен қайтса, сол жерден қаражатсыз қайтты опциясымен жабылады. Мерзімі жақындаған чектер мен векселдер қосымша мерзім есебінде жиналады.

Қойма мен сатуды да бір бағдарламада жүргізсеңіз, Ofisx, бөлшек саудада несие дәптерін жүргізсеңіз, Veresiye Takibi ыңғайлырақ болуы мүмкін; төртеуінің салыстыруы қайсысы маған лайық бетінде.

Жиі қойылатын сұрақтар

Соңғы жаңарту: 2026-09-27

Портфельді дәптерден бақыламаңыз

Тегін шот ашыңыз; алынған және берілген чектер өз жиынтықтарымен бөлек тұрсын, мерзімі өткені қызылға боялсын.