Çek və veksel uçotu necə aparılır?

Açıq hesabda izlədiyiniz şey bir qalıqdır. Çek və vekseldə izlədiyiniz şey ayrı-ayrı sənədlərdir: hər birinin öz ödəniş vaxtı, öz məbləği və öz aqibəti var.

Beş addımda çek və veksel uçotu

1. Alınan və verilən çekləri iki ayrı siyahıda saxlayın

Çek və veksel uçotunun hamısı bu ayrıma əsaslanır. Alınan çek və vekselləri müştərinizdən aldığınız, vaxtında tədiyə edəcəyiniz qiymətli sənədlərdir; verilənlər isə sizin təchizatçıya yazdığınız, vaxtında ödəməli olduğunuz borcdur. İkisini tək siyahıda saxlamaq ən çox edilən səhvdir: cəm mənasız çıxır, çünki tədiyə ediləcək pulla ödəniləcək pulu bir-birindən çıxır. İki siyahının ayrı cəmi isə birbaşa nağd pul planınızdır — gələn ay nə daxil olacaq, nə çıxacaq.

2. Hər qeydi altı məlumatla açın

Bir çek və ya vekseli izlənə bilən edən altı sahə var: kimdən alındığı və ya kimə verildiyi (cari hesab adı), çek yoxsa veksel, sənəd nömrəsi, bank (vekseldə boş qalır), məbləğ və ödəniş tarixi. Bunlardan biri çatışmırsa qeyd axtarıla bilməz: nömrəsiz çek bankda uyğunlaşdırıla bilməz, cari hesab adı yazılmamış veksel qarşılıqsız çıxdıqda kimə geri yazılacağı bilinməz.

3. Siyahını məbləğə yox, ödənişə qalan günə görə sıralayın

Portfeli məbləğə görə sıralamaq ən böyük çeki ən üstə qoyur; halbuki sizi maraqlandıran hansının əvvəl çatacağıdır. Hər sətirdə ödənişə neçə gün qaldığını göstərin və siyahını bu sütuna görə sıralayın. Verilən çeklərdə bu sıralama ödəniş təqvimidir: vaxtı ən yaxın olan çekin məbləği kassada yoxdursa, problemi həftələr əvvəl görürsünüz. Alınan tərəfdə isə bankda hansı gün hansı çeki təqdim edəcəyiniz eyni siyahıdan oxunur.

4. Ödəniş günü qeydi bağlayın, gözləmədə qoymayın

Vaxtı çatan çek tədiyə edildikdə və ya verilən çek ödənildikdə qeyd həmin gün bağlanmalıdır. Bağlanmayan qeydlər portfel cəmini şişirdir və bir müddət sonra siyahıya etibar azalır — “bunu keçən ay almışdıq deyəsən” həddinə gəlindikdə uçot bitmişdir. Tədiyəni hansı kassaya və ya bank hesabına qəbul etdiyinizi də yazın; ay sonunda kassa sayımı ilə portfel bir-birini təsdiqləyir.

5. Qarşılıqsız çıxanı həmin gün cari hesaba geri yazın

Çek bankda qarşılıqsız çıxdıqda və ya veksel vaxtında ödənilmədikdə alacağınız yoxa çıxmır, yalnız forma dəyişir: sənədlə izlənən alacaq yenidən açıq hesab alacağına çevrilir. Qeydi “qarşılıqsız” kimi bağlayın və eyni məbləği həmin cari hesaba borc kimi geri işləyin. Bu addım atlanarsa alacaq iki siyahının arasında itir: portfeldə bağlanmış görünür, cari hesabda heç görünmür. Hüquqi proses ayrı məsələdir; nə ediləcəyi üçün mütəxəssislə məsləhətləşin.

Nümunə: 19 sentyabr səhəri çek portfeli

Möhlətli işləyən kiçik bir topdansatışçının portfeli. Eyni qeydlər tək siyahıda toplansaydı “əlimdə 47.000 ₺ çek var” kimi yanıldıcı bir cəm çıxardı; ikiyə bölündükdə əsas sual görünür — oktyabrın əvvəlində kassada kifayət qədər pul olacaqmı?

Alınanların cəmi 14.500 + 9.800 + 6.200 = 30.500 ₺, verilənlərin cəmi 11.000 + 5.500 = 16.500 ₺. Bugünkü iş bir sətirdədir: Müştəri C’nin çeki dörd gündür gecikib, bankdan geri qayıdıb-qayıtmadığı öyrənilməli və qeyd bağlanmalıdır. Qarşılıqsız çıxıbsa 6.200 ₺ həmin gün C’nin cari hesabına borc kimi geri yazılır və alacaq adi ödəniş vaxtı uçotuna qayıdır. 30 sentyabr–5 oktyabr arasında 16.500 ₺ çıxacaq; qarşılığında eyni dövrdə 24.500 ₺ daxil olacaq görünür, yəni təqvim tutur.

Excel-də çek və veksel uçotu necə aparılır?

Hər sənəd bir sətirdir: istiqamət, cari hesab adı, növ, sənəd nömrəsi, bank, məbləğ, ödəniş tarixi. Ödəniş tarixi G sütunundadırsa, qalan gün və status iki düsturla çıxır:

Kalan gün :  =G2-BUGÜN()
Durum     :  =EĞER(G2-BUGÜN()<0;"VADESİ GEÇTİ";EĞER(G2-BUGÜN()<=7;"BU HAFTA";"VADESİ VAR"))
Alınan toplam :  =ETOPLA(A:A;"Alınan";F:F)
Verilen toplam:  =ETOPLA(A:A;"Verilen";F:F)

Son iki düstur ayrı-ayrılıqda iki cəm verir; nağd pul planınız bu iki rəqəmin fərqidir. Bağlanan sənədi sətirdən silməyin — sonuna bir Status sütunu əlavə edib “tədiyə edildi”, “ödənildi” və ya “qarşılıqsız” yazın və cəm düsturlarını yalnız açıq qeydlərlə məhdudlaşdırın. Borc-alacaq məntiqinin özünü cari hesab nədir səhifəsində, sənədsiz alacaqların ödəniş vaxtı qaydasını tədiyə və ödəniş vaxtı uçotu səhifəsində izah etdik; düsturlu hazır quraşdırma üçün pulsuz cari hesab uçotu şablonuna baxa bilərsiniz. Bu düsturların, istiqamət və status siyahılarının və bu ay vaxtı çatan alınan-verilən cəmlərinin qurulu gəldiyi hazır fayl üçün pulsuz çek və veksel uçotu Excel cədvəlini yükləyə bilərsiniz.

Proqramla çek və veksel uçotu

Hesab Dəftəri: Borc və Alacaq proqramının Çek və Veksel ekranı portfeli yuxarıdakı ayrımla, iki sütun şəklində göstərir: alınan çek və vekselləri solda, verilənləri sağda; hər sütunun başında həmin tərəfin cəmi yazılır. Bir sütunda vaxtı keçmiş qeyd varsa, gecikmiş məbləğ sütunun üstündə ayrı xəbərdarlıq zolağında toplanır.

Yeni qeyd açarkən əvvəl istiqaməti (alınan / verilən), sonra növü (çek / veksel) seçirsiniz; sənəd nömrəsi, bank adı, məbləğ və ödəniş tarixini daxil edirsiniz. Siyahıda hər sətir cari hesabın adını, sənəd nömrəsini, bankı və ödəniş tarixini göstərir; yanında ödənişə neçə gün qaldığı, keçibsə neçə gün gecikdiyi qırmızı ilə yazılır — sıralamanı əllə etməyiniz lazım deyil. Vaxt çatdıqda sətirdəki düymə ilə qeydi tədiyə edildi (alınan) və ya ödənildi (verilən) kimi bağlayır, istəsəniz hansı kassaya işləndiyini seçirsiniz; kassa modulundan istifadə etmirsinizsə, bu sahə boş qala bilər. Çek bankdan geri qayıdarsa, eyni yerdən qarşılıqsız seçimi ilə bağlanır. Vaxtı yaxınlaşan çek və vekselləri ayrıca ödəniş vaxtı hesabatında toplanır.

Stok və satışı da eyni proqramda idarə edirsinizsə, Ofisx, pərakəndədə nisyə dəftəri aparırsınızsa, Veresiye Takibi daha uyğun ola bilər; dördünün müqayisəsi hansı mənə uyğundur səhifəsindədir.

Tez-tez verilən suallar

Son yenilənmə: 2026-09-27

Portfeli dəftərdən izləməyin

Pulsuz hesab açın; alınan və verilən çeklər öz cəmləri ilə ayrı dursun, vaxtı keçən qırmızıya dönsün.