Чек жана вексель эсеби кантип жүргүзүлөт?

Ачык эсепте (кредитке сатууда) сиз калдыкты көзөмөлдөйсүз. Чек менен векселде бирден-бир документтерди көзөмөлдөйсүз: алардын ар биринин өз мөөнөтү, өз суммасы жана өз акыбети бар.

Беш кадамда чек жана вексель эсеби

1. Алынган жана берилген чектерди эки өзүнчө тизмеде сактаңыз

Чек жана вексель эсебинин баары ушул бөлүүгө таянат. Алынгандар — кардарыңыздан алган, мөөнөтүндө акчасын алчу баалуу документтер; берилгендер — жеткирүүчүгө жазган, мөөнөтүндө төлөөгө милдеттүү болгон карызыңыз. Экөөнү бир тизмеде сактоо — эң көп кетирилүүчү ката: жыйынтык маанисиз чыгат, анткени алына турган акчадан төлөнө турган акчаны кемитет. Эки тизменин өзүнчө жыйынтыгы болсо — түз эле накталай акча пландыңыз: келерки айда эмне кирет, эмне чыгат.

2. Ар бир жазууну алты маалымат менен ачыңыз

Чекти же векселди көзөмөлдөөгө мүмкүн кылган алты талаа бар: кимден алынганы же кимге берилгени (контрагенттин аты), чекпи же вексельби, документ номери, банк (векселде бош калат), сумма жана төлөө мөөнөтү. Булардын бири жок болсо, жазуу издөөгө жараксыз болот: номери жок чек банкта табылбайт, контрагентинин аты жазылбаган вексель каражаты жок чыкканда кимге кайра жазыларын билүүгө болбойт.

3. Тизмени суммага эмес, мөөнөткө калган күнгө жараша иреттеңиз

Портфелди сумма боюнча иреттесеңиз, эң чоң чек эң үстүнө чыгат; бирок сизди кайсынысынын мурун келери кызыктырат. Ар бир сапта мөөнөткө канча күн калганын көрсөтүп, тизмени ушул мамыча боюнча иреттеңиз. Берилген чектерде бул иреттөө — төлөм календары: мөөнөтү эң жакын чектин суммасы кассада жок болсо, маселени бир нече жума мурун көрөсүз. Алынган тарапта болсо кайсы күнү кайсы чекти банкка тапшыра турганыңыз ошол эле тизмеден окулат.

4. Мөөнөт күнү жазууну жабыңыз, күтүүдө калтырбаңыз

Мөөнөтү келген чектин акчасы алынганда же берилген чек төлөнгөндө жазуу ошол эле күнү жабылууга тийиш. Жабылбаган жазуулар портфелдин жыйынтыгын көбүртөт жана бир аздан кийин тизмеге ишенүүгө болбой калат — «муну өткөн айда алган окшойбуз» деген чекке жеткенде көзөмөл бүттү. Акчаны кайсы кассага же банк эсебине алганыңызды да жазыңыз; ай аягында касса саноосу менен портфель бири-бирин тастыктайт.

5. Каражаты жок чыккан чекти ошол эле күнү контрагент эсебине кайра жазыңыз

Чек банкта каражаты жок чыкканда же вексель мөөнөтүндө төлөнбөгөндө алуучу акчаңыз жок болуп кетпейт, формасын гана өзгөртөт: документ менен көзөмөлдөнгөн алуу кайрадан ачык эсептеги алуучу акчага айланат. Жазууну «каражаты жок» деп жабып, ошол эле соманы ошол контрагенттин эсебине дебет катары кайра киргизиңиз. Бул кадам өткөрүлүп кетсе, алуучу акча эки тизменин ортосунда жоголот: портфелде жабылган болуп көрүнөт, контрагент эсебинде такыр көрүнбөйт. Укуктук процесс өзүнчө маселе; эмне кылуу керектиги боюнча адиске кайрылыңыз.

Мисал: 19-сентябрь эртеңки чек портфели

Мөөнөттүү иштеген чакан дүң соодагердин портфели. Бул жазуулар бир тизмеде чогултулса, «колумда 47.000 ₺ чек бар» деген жаңылыштыруучу жыйынтык чыкмак; экиге бөлүнгөндө негизги суроо көрүнүп калат — октябрь башында кассада жетиштүү акча болобу?

Алынгандардын жыйынтыгы 14.500 + 9.800 + 6.200 = 30.500 ₺, берилгендердин жыйынтыгы 11.000 + 5.500 = 16.500 ₺. Бүгүнкү иш бир сапта: Кардар В’нын чеги төрт күндөн бери кечигип жатат, банктан кайтты беле же жокпу — билип, жазууну жабуу керек. Каражаты жок чыкса, 6.200 ₺ ошол эле күнү В’нын контрагент эсебине дебет катары кайра жазылат жана алуучу акча кадимки мөөнөт көзөмөлүнө кайтат. 30-сентябрдан 5-октябрга чейин 16.500 ₺ чыгат; ага каршы ошол эле мезгилде 24.500 ₺ кириши күтүлүүдө, демек календарь тең.

Excel’де чек жана вексель эсеби кантип жүргүзүлөт?

Ар бир документ — бир сап: багыт, контрагенттин аты, түрү, документ номери, банк, сумма, мөөнөт. Мөөнөт датасы G мамычасында болсо, калган күн жана абал эки формула менен чыгат:

Kalan gün :  =G2-BUGÜN()
Durum     :  =EĞER(G2-BUGÜN()<0;"VADESİ GEÇTİ";EĞER(G2-BUGÜN()<=7;"BU HAFTA";"VADESİ VAR"))
Alınan toplam :  =ETOPLA(A:A;"Alınan";F:F)
Verilen toplam:  =ETOPLA(A:A;"Verilen";F:F)

Акыркы эки формула өзүнчө эки жыйынтык берет; накталай акча планыңыз ушул эки сандын айырмасы. Жабылган документти саптан өчүрбөңүз — аягына бир Абал мамычасын кошуп, «алынды», «төлөндү» же «каражаты жок» деп жазыңыз да, жыйынтык формулаларын ачык жазуулар менен гана чектеңиз. Дебет-кредит логикасынын өзүн контрагент эсеби эмне барагында, документсиз алуучу акчалардын мөөнөт тартибин төлөм алуу жана мөөнөт көзөмөлү барагында түшүндүрдүк; формулалуу даяр түзүлүш үчүн акысыз контрагент эсебин көзөмөлдөө үлгүсүн карасаңыз болот. Бул формулалар, багыт жана абал тизмелери жана ушул айда мөөнөтү келген алынган-берилген жыйынтыктары орнотулган даяр файл үчүн акысыз чек жана вексель көзөмөлү Excel таблицасын жүктөп алсаңыз болот.

Программа менен чек жана вексель эсеби

«Эсеп Дептери: Карыз жана насыя» колдонмосунун Чек жана вексель экраны портфелди жогорудагы бөлүү менен эки мамыча түрүндө көрсөтөт: алынган чектер жана векселдер сол жакта, берилгендер оң жакта; ар бир мамычанын башында ошол тараптын жыйынтыгы жазылат. Бир мамычада мөөнөтү өткөн жазуу болсо, кечиккен сумма мамычанын үстүндө өзүнчө эскертүү тилкесинде чогултулат.

Жаңы жазуу ачканда адегенде багытты (алынган / берилген), андан кийин түрүн (чек / вексель) тандайсыз; документ номерин, банк атын, сумманы жана мөөнөт датасын киргизесиз. Тизмеде ар бир сап контрагенттин атын, документ номерин, банкты жана мөөнөттү көрсөтөт; анын жанында мөөнөткө канча күн калганы, өтүп кетсе канча күн кечиккени кызыл түс менен жазылат — иреттөөнү кол менен жасоонун кереги жок. Мөөнөт келгенде саптагы баскыч менен жазууну алынды (алынган) же төлөндү (берилген) деп жабасыз, кааласаңыз кайсы кассага киргизилгенин тандайсыз; касса модулун колдонбосоңуз, бул талаа бош калтырылса болот. Чек банктан кайтса, ошол эле жерден каражаты жок тандоосу менен жабылат. Мөөнөтү жакындаган чектер жана векселдер дагы мөөнөт отчетунда да чогултулат.

Эгер запасты жана сатууну да ушул эле программада жүргүзсөңиз, Ofisx, чекене соодада насыя дептерин жүргүзсөңүз Veresiye Takibi ылайыктуураак болушу мүмкүн; төртөөнүн салыштыруусу кайсынысы мага ылайык барагында.

Көп берилген суроолор

Акыркы жаңыртуу: 2026-09-27

Портфелди дептерден көзөмөлдөбөңүз

Акысыз эсеп ачыңыз; алынган жана берилген чектер өз жыйынтыктары менен өзүнчө турсун, мөөнөтү өткөндөрү кызылга айлансын.